Por quê Cevianas? Dados históricos do matemático cesáreo Giovanni Benedetto Ceva (1647-1734)
DOI:
10.37084/REMATEC.1980-3141.2025.n53.e2025022.id818Palabras clave:
História da Matemática, Geometria, Cevianas, Triângulo, Teorema de CevaResumen
O presente artigo encerra os resultados de uma pesquisa documental no campo da História da Matemática, trazendo para a cena o matemático italiano Giovanni Benedetto Ceva (1647-1734), que não é mencionado na maioria dos livros didáticos de Matemática do Ensino Básico. A finalidade do estudo realizado se concentrou em preencher lacunas na biografia desse personagem, apresentando algumas passagens de sua vida, suas obras e suas contribuições à geometria, com destaque para a sua obra de maior notoriedade “De lineis rectis se invicem secantibus statica constructio”, publicada em 1678. Neste livro, o autor enuncia um teorema da geometria elementar que fornece uma condição necessária e suficiente para que três cevianas de um triângulo sejam concorrentes – com o passar do tempo, o mesmo ficou conhecido como Teorema das Cevianas ou Teorema de Ceva.
Descargas
Métricas
Citas
ARRUDA, José Jobson; PILETTI, Nelson. Toda a História. 4. ed. São Paulo: Ática, 1996.
BALDINI, Ugo. Biografia de Giovanni Ceva. In: TRECCANI. Enciclopédia Italiana. Dizionario Biografico degli Italiani, 1980. v. 4.
Disponível em: https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-ceva_(Dizionario-Biografico)/. Acesso em: 2 abr. 2024.
BLAEU, Joan. Atlas Maior. Volume 8, Itália. 1662-5. Disponível em: https://maps.nls.uk/atlas/blaeu-maior/browse/8/page/7 . Acesso em: 10 abr. 2024.
BOYER, Carl; MERZABACH, Uta C. História da Matemática. 2. ed. rev. Tradução Elza Furtado Gomide. São Paulo: Edgard Blücher, 2002.
BOYER, Carl. História da Matemática. São Paulo: Edgard Blücher, 1996.
BOYER, Carl. História da Matemática. Tradução Elza Furtado Gomide. São Paulo: Edgard Blücher, 1974.
CEVA, Giovanne Benedetto. De lineis rectis se invicem secantibus statica constructio. Milano: Ex Typographia Ludouici Montiae, 1678.
CEVA, Giovanne Benedetto. De re numária quo ad fieri potuit geometrice tractatio. Milano: Albertum Pazzonum impress. arciduc., 1711.
CEVA, Giovanne Benedetto. Geometria motus opusculum geometricum in gratiam aquarum excogitatum. Bononiae: H. H. Antonij Pisarij, 1692.
CEVA, Giovanne Benedetto. Replica di Giovanni Ceva, commissario dell'arciducal câmera di Mantova, e matemático di s.m. ces., e cat. in difesa delle sue dimostrazioni, e ragioni per la quali non debbasi introdurre Reno in Po, contro la risposta datasi dal sig. dottor Eustachio Manfredi. Mantova: Alberto Pazzoni, 1717.
COLOMBO, Emanuele. Milano Bilingue. Il Gesuita Tommaso Ceva (1648-1737). In: CARPANI, Roberta; CASCETTA, Annamaria; ZARDIN, Danilo. (ed.). GIORNATE DI STUDIO, 2009, Milano. La cultura dela rappresentazione nella Milano del Settecento: discontinuità e permanenze, Milano: Bulzoni, 2010. v.2. p. 77-97.
EVES, Howard. Introdução à História da Matemática. 9. ed. Tradução Hygino H. Domingues. Campinas, SP: Editora da Unicamp, 2011.
EVES, Howard. Introdução à História da Matemática. 5. ed. Tradução Hygino H. Domingues. Campinas, SP: Editora Unicamp, 2008.
FOSSA, John Andrew. Pesquisa em História da Matemática: um romance místico. Revista de Matemática, Ensino e Cultura – REMATEC, n. 53, e2025009, 2025. DOI: https://doi.org/10.37084/REMATEC.1980-3141.2025.n53.e2025009.id784
ITÁLIA. In: ENCICLOPÉDIA Barsa. Rio de Janeiro: Encyclopaedia Brittanica, 1994. v. 9, p. 375-394.
LANDRA, Paola. Ceva e Manfredi: una polemica tra matematici del Settecento. 2009. 266f. Tesi (Dottorato in Epistemologia Dell’informatica e Mutamenti Sociali) – Politecnico de Milan, Milan, 2009.
LATUADA, Serviliano. Descrizione di Milano. Milano: Regio-Ducal Corte, 1737. v. 5.
Disponível em: https://archive.org/details/descrizionedimil05latu/mode/2up?q=brera . Acesso em: 21 jun. 2025.
MANTOVANI, Walter. Giovanni Ceva (1647 – 1734). Atti e Memorie, Nova série, v. LXX, p. 169-177. Mantova: Accademia NazionaleVirgiliana di Scienze Lettere e Arti, 2002.
MELO, Jorge da Silva. As cevianas notáveis do triângulo: uma análise de livros didáticos na perspectiva da história das disciplinas escolares (1969-2019). São Paulo: Livraria da Física, 2022.
MELO, Jorge da Silva. Cevianas notáveis do triângulo: uma análise de livros didáticos (1970- 2019). 2021. 253 f. Dissertação (Mestrado) – Programa de Pós-Graduação em Ensino de Ciências e Matemática, Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais, Belo Horizonte, 2021.
MELO, Jorge da Silva; ZUIN, Elenice de Souza Lodron. As cevianas notáveis do triângulo em livros didáticos de matemática. SEMINÁRIO INTERNACIONAL DE PESQUISA EM EDUCAÇÃO MATEMÁTICA, 7., 2021, Uberlândia. Anais [...]. Brasília: SBEM/Even, 2021.
Disponível em: https://www.even3.com.br/anais/viiisipemvs2021/381881-as-cevianas-notaveis-do-triangulo-em-livros-didaticos-de-matematica/. Acesso em: 10 abr. 2025.
MERCANTI, Fabio. Notizie sulla nascita di Giovanni Benedetto Ceva e sulla sua famiglia d'origine. Atti e Memorie. Nova série, v. LXXI, p. 101-127. Mantova: Accademia Nazionale Virgiliana di Scienze Lettere e Arti, 2003.
NOBRE, Sérgio Roberto. Leitura crítica da história: reflexões sobre a história da matemática. Ciência & Educação, v. 10, n. 3, p. 531-543, 2004. DOI: https://doi.org/10.1590/S1516-73132004000300015
ROERO, Carla Silvia. Giovanni Ceva. In: BRITANNICA on-line, 2024.
Disponível em: https://www.britannica.com/print/article/103942. Acesso em: 4 abr. 2025.
ROQUE, Tatiana. História da Matemática: uma visão crítica, desfazendo mitos e lendas. Rio de Janeiro: Zahar, 2012.
SIMMONS, George F. Cálculo com Geometria Analítica. Rio de Janeiro: McGraw-Hill, 1987. v.1.
STRUIK, Dirk Jan. A concise History of Mathematics. New York: Dover, 1987.
VICENTINO, Cláudio; DORIGO, Gianpaolo. História Geral e do Brasil. 2. ed. São Paulo: Scipione, 2013. v. 2.
ZUIN, Elenice de Souza Lodron; MELO, Jorge da Silva. Elementos históricos e didáticos das cevianas notáveis do triângulo. São Paulo: Editora Livraria da Física, 2023.
Descargas
Publicado
- Visualizações do Artigo 657
- PDF (Português (Brasil)) downloads: 303
Português (Brasil)
Español (España)
English





























































